New Yorkse rechtbankguidance houdt advocaat verantwoordelijk voor AI-citaten en cliëntgegevens

Ja. De New Yorkse rechtbankguidance van 26 oktober 2026 houdt de ondertekenende advocaat volledig verantwoordelijk voor AI-ondersteunde processtukken: controleer elke aangehaalde uitspraak en elk citaat onafhankelijk via gezaghebbende bronnen, en borg daarnaast vooraf contractueel hoe de AI-dienst cliëntgegevens opslaat, bewaart, traint en deelt.

Het New York State Unified Court System publiceerde op 26 oktober 2026 de officiële publicatie Using AI Responsibly: New Guidance for Attorneys, met daarin The Risks of Using Artificial Intelligence in Preparing Court Papers: What Every Attorney Should Know. De boodschap is nuchter: generatieve AI mag worden gebruikt bij het opstellen van processtukken, maar de advocaat die het stuk indient blijft verantwoordelijk voor de juistheid ervan. De guidance waarschuwt expliciet voor niet-bestaande zaken, onjuiste citaten en misleidende rechtsstellingen, en verlangt onafhankelijke controle via gezaghebbende juridische bronnen plus vastlegging van de uitgevoerde verificatiestappen.

Die lijn staat niet op zichzelf. De Supreme Court of Rhode Island nam in juni 2026 interim-richtlijnen aan die AI-gebruik koppelen aan de bestaande plichten van competentie, zorgvuldigheid, vertrouwelijkheid en onafhankelijk professioneel oordeel. De New York State Bar Association publiceerde op 23 oktober 2026 een nieuwe versie van haar Legal Ethics Guidelines for Lawyers' Use of Artificial Intelligence. Beide benadrukken hetzelfde: automatisering verschuift de verantwoordelijkheid van de advocaat niet naar de tool.

Wat zegt de New Yorkse rechtbankguidance over verantwoordelijkheid voor AI-gegenereerde processtukken?

De guidance maakt duidelijk dat de ondertekenende advocaat verantwoordelijk blijft voor de juistheid en juridische onderbouwing van ingediende stukken, ook wanneer een AI-tool gefabriceerde of verkeerd weergegeven jurisprudentie heeft geproduceerd. Vóór indiening moeten citaten, feiten en rechtsstellingen onafhankelijk worden geverifieerd via gezaghebbende bronnen, en moeten fouten worden hersteld. Het advies om de verificatiestappen vast te leggen maakt het onderscheid tussen een verdedigbaar en een onverdedigbaar proces concreet.

De kernvragen bij de inhoudelijke controle zijn volgens ons de volgende: bestaat elke aangehaalde uitspraak werkelijk, is de geciteerde passage authentiek, ondersteunt zij de gestelde rechtsregel, en klopt de jurisdictie en de actualiteit? De NYSBA-richtlijnen vragen bovendien om verificatie van AI-citaten op bronniveau van alle materiële output, niet van het stuk als geheel.

Waarom is cliëntvertrouwelijkheid bij AI een aparte verplichting naast bronverificatie?

Omdat vertrouwelijkheid niet afhangt van de juistheid van de output, maar van wat er feitelijk met de ingevoerde gegevens gebeurt. De Rhode Island-richtlijnen verlangen inzicht in voorwaarden, privacybeleid, opslag, retentie, training, beveiligingsincidenten en toegang door derden vóór gebruik. Dat is een andere controle dan citaatverificatie en vergt andere documentatie.

Hoe die bescherming uitpakt, hangt af van de concrete configuratie. Anthropic beschrijft in haar guidance over juridisch gebruik de zaak United States v. Heppner, waarin consumentengebruik van een AI-dienst zonder betrokkenheid van een advocaat niet als beschermd werkproduct werd aangemerkt, mede door privacyvoorwaarden die toestonden dat inputs en outputs werden bewaard, voor training gebruikt en aan derden verstrekt. In andere zaken liep dat anders af wanneer de dienst onder passende contractuele beperkingen werd gebruikt. Naar onze inschatting volgt hieruit dat privilege niet automatisch ontstaat door een AI-tool te gebruiken: het hangt af van wie de tool gebruikt, met welk doel en onder welke voorwaarden.

Wat betekent dit voor advocaten, bestuurders en CISO's die AI inzetten in juridisch werk?

Onze analyse: omdat de New Yorkse guidance de verificatieplicht bij de ondertekenende advocaat legt en niet bij de tool, verschuift het aansprakelijkheidsrisico naar wie zijn controlestappen niet kan aantonen; daarom moet een kantoor nu per processtuk vastleggen welk model en welke versie zijn gebruikt, welke bronnen zijn geraadpleegd en wie de eindcontrole deed, vóór indiening. Omdat vertrouwelijkheid afhangt van retentie, training en subprocessors en niet van providerbeloftes alleen, loopt een kantoor dat uitsluitend op een marketingclaim vertrouwt een reëel privilegeverlies; daarom moet de verantwoordelijke partner of general counsel de contractuele voorwaarden over opslag, verwijdering, incidentmelding en onward disclosure beoordelen voordat één dossier wordt ingevoerd. Omdat de NYSBA- en Rhode Island-richtlijnen bronverificatie en gegevensbeheersing als twee afzonderlijke verplichtingen behandelen, volstaat een enkel AI-beleidsdocument niet; daarom moet het kantoor beide controles apart borgen en de bewijslast ervan scheiden. Omdat Heppner laat zien dat consumentengebruik zonder advocaatbetrokkenheid bescherming kan verliezen, raakt dit ook de CISO die shadow-AI moet tegengaan; daarom moet die nu technisch afdwingen dat cliëntgegevens alleen door goedgekeurde, contractueel ingeperkte diensten worden verwerkt. Dit is onze duiding, geen uitspraak van de genoemde rechtbanken. Wat de bronnen openlaten is hoe een advocaat die twee controles bij een tucht- of aansprakelijkheidsprocedure precies aantoont; wij lezen daarin dat AI pas verantwoord inzetbaar is nadat beide controles aantoonbaar zijn vastgelegd. Zie ook onze analyse van AI in de juridische beroepspraktijk.

Welke stappen leggen bronverificatie en contractuele gegevensbeheersing aantoonbaar vast?

Het praktische antwoord bestaat uit twee gescheiden sporen: één voor de inhoud van het stuk en één voor de gegevensstroom. Beide moeten vóór gebruik zijn geborgd en achteraf reproduceerbaar zijn.

• Model- en toolidentiteit: registreer welk AI-model en welke versie zijn gebruikt, en met welke prompts, bijlagen en outputs.
• Bronverificatie per claim: controleer afzonderlijk of elke uitspraak bestaat, of het citaat authentiek is en of de rechtsregel wordt ondersteund, met de geraadpleegde bronversie en het verificatieresultaat.
• Correcties en vrijgave: leg doorgevoerde correcties, de menselijke eindbeoordeling en eventuele escalaties vast; het eindoordeel blijft bij de advocaat.
• Voorwaardenanalyse vooraf: beoordeel opslag, retentie, training, verwijdering, incidentmelding, toegang door derden en onward disclosure, en leg die beoordeling vast.
• Contractuele toezeggingen: eis waarborgen die aansluiten op de feitelijke gegevensstromen, en leg een afdwingbaar auditrecht in AI-contracten vast dat verder gaat dan een algemene formule.
• Ketentransparantie: zorg dat u de subverwerkers en modelroutes in de AI-keten kunt vastleggen die uw dienst feitelijk gebruikt.
• Cliëntcommunicatie: leg cliëntinstructies en, waar nodig, geïnformeerde toestemming vast; vertrouwelijkheid omvat ook voormalige en potentiële cliënten.

Tot slot één onderscheid dat juristen scherp moeten houden: de wijziging van Rhode Island Rule 1.1 is een rechterlijke regel, maar de daarbij aangenomen interim-richtlijnen zijn adviserend en hebben geen kracht van wet; de New Yorkse publicatie is officiële guidance en de NYSBA-tekst is een beroepsrichtlijn. Hun juridische status verschilt, en dat bepaalt hoe dwingend u elke eis moet behandelen.

Bronnen: Het artikel steunt op de guidance van het New York State Unified Court System, de interim-richtlijnen van de Supreme Court of Rhode Island, de ethische richtlijnen van de New York State Bar Association en Anthropics guidance over de zaak United States v. Heppner.