OpenAI zet standaard textGrain-watermerk op EU-tekst van ChatGPT: behandel het als zwak herkomstsignaal

OpenAI kondigde op 5 oktober 2026 aan dat het de komende weken standaard een onzichtbaar textGrain-watermerk toevoegt aan geschikte ChatGPT- en Codex-tekst in de EU, als invulling van artikel 50 van de AI Act. Behandel een gevonden of ontbrekend watermerk als beperkt herkomstsignaal: het bewijst geen auteurschap, identiteit, eigendom of juistheid.

De aankondiging is relevant voor iedereen die beslissingen neemt op basis van tekst waarvan de herkomst ertoe doet: juristen, bestuurders, artsen, toezichthouders en redacties. De kern is nuchter. Er komt een technisch signaal bij dat kan helpen vaststellen dat een OpenAI-systeem bij een tekst betrokken was. Dat signaal is niet hetzelfde als een oordeel over wie de tekst schreef of of die klopt.

Wat heeft OpenAI precies aangekondigd over textGrain in de EU?

OpenAI schrijft in zijn toelichting op de EU-herkomstregels dat API-klanten wereldwijd vanaf 5 oktober 2026 tekstwatermerken optioneel kunnen activeren, en dat het bedrijf in de weken daarna een onzichtbaar textGrain-watermerk standaard toevoegt aan geschikte ChatGPT- en Codex-tekstuitvoer in de Europese Unie. textGrain verwerkt volgens OpenAI een statistisch signaal in de woordkeuzes; het voegt geen verborgen tekens, spaties of ongebruikelijke interpunctie toe. De toegang tot de detector wordt aanvankelijk beperkt tot goedgekeurde onderzoekers en expertorganisaties.

De juridische aanleiding ligt bij de Europese Commissie. In haar richtsnoeren bij artikel 50 van de AI Act, van toepassing sinds 2 augustus 2026, stelt de Commissie dat aanbieders van generatieve AI door AI gegenereerde of gemanipuleerde tekst, audio, beeld en video moeten voorzien van effectieve, betrouwbare, robuuste en interoperabele machineleesbare markeringen, voor zover technisch haalbaar. Het watermerk zelf is dus geen nieuwe wet, maar een technische invulling van een bestaande verplichting. Wie meer wil weten over de context, vindt die in onze stukken over de EU AI Act en de transparantieverplichtingen en over de transparantie-eisen van artikel 50 die van kracht blijven.

Wat bewijst een textGrain-watermerk wel en niet?

Een gevonden watermerk kan erop wijzen dat een OpenAI-systeem de tekst genereerde of verwerkte. Het stelt volgens OpenAI zelf geen auteurschap, eigendom, wettelijke verantwoordelijkheid, gebruikersidentiteit of juistheid vast. In de bijgewerkte uitleg over herkomstsignalen begrenst het bedrijf de conclusies die organisaties mogen trekken expliciet.

Dat onderscheid is beslissend. Een positief signaal zegt niets over hoeveel een mens de tekst heeft geredigeerd, wie achter het account zat of of de inhoud rechtmatig en waar is. Een negatief resultaat bewijst evenmin menselijke oorsprong: korte, feitelijke, code-, vertaalde of sterk bewerkte tekst is volgens OpenAI moeilijker betrouwbaar te detecteren, en de detector ondersteunt niet alle modellen of oudere uitvoer. Naar onze inschatting is de grootste praktische valkuil dat beslissers een afwezig watermerk lezen als bevestiging dat een mens de tekst schreef. Dat is een denkfout: afwezigheid van een signaal is geen bewijs van menselijke oorsprong.

Hoe betrouwbaar is de detectie bij bewerkte of gemengde tekst?

De betrouwbaarheid hangt af van het soort tekst en van hoeveel er is bewerkt. OpenAI rapporteert zelf dat detectie beter werkt bij langere, vrij formuleerbare tekst en zwakker bij wiskundige, gecodeerde of sterk bewerkte passages. Wij lezen die cijfers uitsluitend als door het bedrijf gerapporteerde resultaten, niet als onafhankelijk geverifieerde garantie.

Onafhankelijk onderzoek onderstreept de voorzichtigheid. Een academische analyse over AI-tekstwatermerken na de EU AI Act stelt dat het huidige debat onvoldoende verifieerbare zekerheid biedt over zowel de bezwaren als de beloften van watermarking, en dat juist die onduidelijkheid een governanceprobleem vormt; bewerken en het mengen van gewatermerkte en menselijke tekst beïnvloeden de detecteerbaarheid. Een technische studie die tien Unicode-watermarkingmethoden tegen zes taalmodellen testte laat zien dat detecteerbaarheid, geheimhouding en kennis van de detectoropzet verschillende eigenschappen zijn. Onze gevolgtrekking: een watermarkingsysteem is geen universele, forensisch sluitende auteurschapstest, en textGrain moet afzonderlijk op betrouwbaarheid worden beoordeeld voordat het gewicht in een besluit krijgt.

Wat betekent dit voor bestuurders, juristen en CISO's die met gevoelige tekst werken?

Onze analyse: omdat een positief textGrain-signaal geen auteurschap of juistheid vaststelt, kan het dienen als aanwijzing maar niet als verwijt; daarom neemt een jurist of HR-functionaris nooit een disciplinaire of contractuele beslissing uitsluitend op een gevonden watermerk, maar koppelt die altijd aan de originele tekst, de context en een inhoudelijke toets. Omdat een ontbrekend signaal geen menselijke oorsprong bewijst bij korte, vertaalde of sterk bewerkte tekst, blokkeert een bestuurder geen publicatie, aanbesteding of academische beoordeling alleen op de afwezigheid ervan. Omdat de detectortoegang voorlopig beperkt is tot goedgekeurde partijen, kan een CISO textGrain nu niet inzetten als eigen controlemechanisme en moet hij vertrouwen op zichtbare disclosure, toegangslogging en procesregistratie als primair bewijs. En omdat de EU-verplichting technisch maar niet forensisch is, legt een organisatie bij gevoelige dossiers zelf model, product, versie, datum en menselijke bewerking vast, zodat herkomst reconstrueerbaar blijft zonder de onderliggende inhoud breed bloot te leggen.

Praktisch, als samenvatting van die analyse:

• Bewaar waar mogelijk de originele tekst en de bijbehorende context.
• Registreer per document het gebruikte model, product, de versie, de datum en de menselijke bewerking.
• Combineer watermarking met zichtbare disclosure, toegangs- en procesregistratie en een onafhankelijke inhoudelijke verificatie.
• Gebruik een positief signaal niet als bewijs van wangedrag en blokkeer geen belangrijke beslissing uitsluitend op een ontbrekend signaal.

Deze lijn sluit aan bij bredere ontwikkelingen rond AI-transparantie toetsbaar maken met bewijs en bij het juistheidsbeginsel bij generatieve AI: herkomst en juistheid zijn twee verschillende vragen, en textGrain beantwoordt hooguit de eerste gedeeltelijk.

Bronnen: Het artikel steunt op de aankondiging en helpinformatie van OpenAI, de richtsnoeren van de Europese Commissie bij artikel 50 van de AI Act en twee onafhankelijke academische studies op arXiv.